وقتی هوش مصنوعی دارو طراحی میکند؛ مالکیت معنوی اختراع متعلق به کیست؟

زمانی که شرکت زیستفناوری Insilico Medicine از مدلهای رایانهای خود برای پیشنهاد دارویی نویدبخش در درمان فیبروز ریوی استفاده کرد، با انتشار بیانیهای خبری اعلام نمود که این مولکول توسط پلتفرم هوش مصنوعی مولد این شرکت «کشف» شده است.
این شرکت در کنار مجموعه دیگری از فعالان حوزه بیوتکنولوژی، با بهرهگیری از هوش مصنوعی در تلاش است تا با سرعتی بیسابقه ایدههای دارویی جدیدی ارائه دهد؛ ایدههایی که شاید ذهن انسان هرگز به آنها دست نیابد. امروزه مدلهای هوش مصنوعی میتوانند ساختارهای اتمی داروها را تقریباً به همان سادگی نگارش یک متن ساده طراحی کنند.
با این حال، هنگام ارائه درخواست برای ثبت اختراع (Patent) جهت حفاظت از این ساختار شیمیایی جدید، هیچ نامی از هوش مصنوعی برده نشد. در عوض، نام پنج انسان، از جمله الکس ژاورونکوف (Alex Zhavoronkov)، مدیرعامل شرکت، به عنوان «مخترعان» دارو در اسناد رسمی ثبت شد.
تضاد میان ادعای فناوری و واقعیتهای حقوقی
این تناقض به یکی از پیچیدهترین مسائل در حقوق مالکیت فکری اشاره دارد: صرفنظر از اینکه نقش هوش مصنوعی در یک کشف تا چه حد بنیادی و کلیدی بوده است، در سامانه انحصار حقوقی اختراعات، تنها انسانها میتوانند عنوان رسمی مخترع را تصاحب کنند.
دادگاههای ایالات متحده پس از پیگیری پروندهای آزمایشی توسط رایان ابوت (Ryan Abbott)، وکیل حقوقی، به این نتیجه رسیدند. ابوت سیستم هوش مصنوعی DABUS را به عنوان مخترع نوعی ظرف غذای پیشرفته معرفی کرده بود؛ ظرفی با سطح هندسی پیچیده که انتقال حرارت و انبارداری آن را آسانتر میکرد. از آنجا که هیچ انسانی در طراحی این ظرف نقشی نداشت، ابوت ارائهدهنده اصلی طرح را خود هوش مصنوعی دانست.
با این وجود، در سال ۲۰۲۲، دادگاه تجدیدنظر واشنگتن اعلام کرد که بر اساس قوانین موجود، مخترع باید یک «فرد» باشد و تعریف حقوقی فرد نیز صراحتاً شامل «انسان» میشود. در نتیجه، از آنجا که ماشینها شخص حقیقی محسوب نمیشوند، امکان ثبت اختراع به نام آنها وجود ندارد.
آیا قوانین ثبت اختراع باید تغییر کنند؟
سارا کورمان (Sarah Korman)، مدیر ارشد حقوقی و تجاری در Isomorphic Labs (از زیرمجموعههای آلفابت)، در این باره میگوید: «بدون وجود مخترع انسانی، هیچ اختراع و ثبت اختراعی در کار نخواهد بود.» او تاکید میکند که قوانین حقوقی برای هماهنگی با پیشرفتهای شتابان هوش مصنوعی ناگزیر به تکامل و تغییر هستند.
هیچکس منکر توانایی هوش مصنوعی در نوآوری نیست. سامانه ثبت اختراعات و علائم تجاری ایالات متحده (USPTO) نیز اذعان داشته که سیستمهای هوش مصنوعی میتوانند اقداماتی انجام دهند که اگر توسط انسان انجام میشد، مصداق بارز اختراع بود.
اکنون پرسش کلیدی این است: آیا سهم انسان در فرایند توسعه به اندازهای هست که بتوان او را مخترع نامید؟ ابوت هشدار میدهد عدم اعطای حقوق مالکیت فکری به دستاوردهای هوش مصنوعی ممکن است روند توسعه داروهای جدید را کند سازد. مشابه این چالش در اداره کپیرایت آمریکا نیز دیده میشود، جایی که از اعطای حق مؤلف به تصاویر و متون تولیدشده توسط هوش مصنوعی خودداری میشود.

















دیدگاهها۰
برای ثبت نظر، پرسش یا رأی ابتدا وارد حساب کاربری شوید.