
پژوهشگران علوم زیستی به دستاورد جدیدی در زمینه دستکاری ژنتیکی دست یافتهاند که میتواند مسیر شبیهسازی (کلونینگ) را تغییر دهد. دانشمندان با بهرهگیری از ابزار ویرایش ژن کریسپر (CRISPR)، روشی را برای حذف کروموزوم Y در جنینهای موش نر توسعه دادهاند. این فرآیند امکان تولید کلونهای ماده از حیوانات نر را فراهم میکند؛ موجوداتی که از نظر ژنتیکی کاملاً با والد نر یکسان هستند اما کروموزوم Y ندارند.
تاکاشی ایشیوچی از دانشگاه یاماناشی و شوگو ماتوبا از مرکز تحقیقات بیومنابع ریکن، امیدوارند این روش گامی موثر در جهت حفظ گونههای در حال انقراض باشد؛ بهویژه در شرایطی که تنها تعداد محدودی از اعضای یک گونه باقی مانده باشند. با این حال، دامنه کاربردهای فناوری کلونینگ بسیار گستردهتر از محافظت از محیط زیست است و ابعاد اخلاقی پیچیدهای را در بر میگیرد.
تاریخچه شبیهسازی مدرن بدون نام «دالی» کامل نمیشود؛ گوسفندی که در سال ۱۹۹۶ به عنوان نخستین پستاندار شبیهسازیشده از یک سلول بالغ متولد شد. در آن پروژه، هسته حاوی DNA یک سلول بالغ به تخمکی منتقل شد که هسته اولیه آن خارج شده بود. جنین حاصل پس از انتقال به رحم مادر جایگزین، جانوری را به وجود آورد که از نظر ژنتیکی کاملاً مشابه اهداکننده DNA بود.
در ابتدا هدف اصلی این تحقیقات، اصلاح ژنتیکی دامها برای بهبود ویژگیهای برتر بود. اما امروزه این فناوری وارد تجاریسازی شده و به ابزاری برای بازتولید حیوانات خانگی ازدسترفته چهرههای سرشناس تبدیل شده است. شرکتهای زیستفناوری با دریافت هزینههای دهها هزار دلاری، سلولهای حیوان خانگی متوفی را به نمونهای زنده و مشابه تبدیل میکنند.
این روند انتقادات اخلاقی فراوانی را به همراه داشته است. جسیکا پیرس، متخصص زیستاخلاق، این فرآیند را به دلیل نیاز به تخمکگیری از حیوانات دیگر و استفاده از مادرهای جایگزین بدون وجود نیاز پزشکی یا محیطزیستی، نوعی بهرهکشی اخلاقی از حیوانات میداند.
مزایای فناوری کلونینگ در حوزه محیط زیست و حفاظت از گونههای نایاب بسیار چشمگیرتر است. مراکز تحقیقاتی سالهاست که با ایجاد «باغوحشهای منجمد»، بافتهای زیستی حیوانات را در دماهای بسیار پایین نگهداری میکنند. به عنوان نمونه، مرکز نگهداری باغوحش ساندیگو نمونههای سلولی بیش از ۱۳۰۰ گونه جانوری را حفظ کرده است.
این ذخایر ژنتیکی به دانشمندان امکان دادهاند تا گونههای در آستانه انقراض مانند قاقم پاسیاه و اسب پرژوالسکی را شبیهسازی کنند. علاوه بر این، تلاشهایی برای احیای گونههای منقرضشده نیز صورت گرفته است:
از نظر تئوریک، شبیهسازی انسان نیز امکانپذیر است، اگرچه تاکنون گزارشی از تحقق آن منتشر نشده است. با این حال، طرحهای مفهومپردازیشده در این زمینه جنجالهای فراوانی به پا کردهاند. یکی از این ایدهها که در میان فعالان استارتاپی زیستفناوری مطرح شده، خلق «کلونهای بدون مغز» است؛ همزادهای انسانی که فاقد رشد مغزی هستند اما تمام ارگانهای حیاتی بدن را برای پیوند عضو به انسانهای دیگر در خود پرورش میدهند.
پیشرفتهای چند دهه اخیر در حوزه کلونینگ، مرز میان علم و تخیل را کمرنگ کرده است. در حالی که این فناوری پتانسیلهای بینظیری برای حفظ زیستتنوع و توسعه پزشکی بازتولیدی ارائه میدهد، پرسشهای اخلاقی و انسانی آن همچنان نیازمند بررسی عمیق و چارچوبهای قانونی دقیق است.
این مطلب بر اساس خبر MIT Technology Review بازنویسی و ترجمه شده است.
دیدگاهها۰
برای ثبت نظر، پرسش یا رأی ابتدا وارد حساب کاربری شوید.