
میدانهای نبرد در اوکراین مملو از بقایای پهپادهایی است که اکنون به یکی از ارکان اصلی جنگهای مدرن تبدیل شدهاند. با این حال، در ماورای این خرابیها، گنجینهای ارزشمند برای صنعت دفاعی و توسعهدهندگان فناوری شکل گرفته است: دادههای عملیاتی. اطلاعاتی که توسط این سامانههای بدون سرنشین تولید میشوند، عمری بسیار طولانیتر از خود نزاعها دارند و به تدریج در حال ورود به معماری هوش مصنوعی هستند که حتی زندگی غیرنظامی را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
سامانههای پهپادی در هر پرواز، هزاران نقطه داده شامل ویدیوها، تصاویر حرارتی و دادههای کنترلی هدایتگران را ثبت میکنند. این مجموعهاطلاعات به خوبی نحوه واکنش متقابل انسان و ماشین را در شرایط بحرانی و متغیر نشان میدهد.
وزارت دفاع اوکراین دسترسی به میلیونها نقطه داده حاصل از دهها هزار پرواز پهپادی را برای شرکتهای نظامی و تجاری فراهم کرده است. این اقدام اگرچه سرمایهگذاری و همکاریهای بینالمللی را برای یک کشور در حال نبرد تسهیل میکند، اما خط مقدم جنگ را به یک محیط فعال برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی تبدیل کرده است؛ شرایط پیچیده و آشفتهای که شرکتهای فناوری هرگز قادر به شبیهسازی آن در آزمایشگاهها نیستند.
استفاده از دادههای نظامی برای توسعه مدلهای هوشمند موضوع کاملاً جدیدی نیست؛ پیش از این نیز دادههای پهپادهای آمریکایی در خاورمیانه برای توسعه نخستین نسل از تجهیزات نیمهخودکار استفاده میشد. اما تفاوت اصلی در مقیاس کنونی و شکلگیری یک اکوسیستم تجاری گستردهتر حول این دادهها است.
باارزشترین دادهها برای آموزش شبکههای عصبی و مدلهای هوش مصنوعی از شرایط استثنایی و نادر به دست میآیند؛ لحظاتی که دید بصری کور میشود، اختلال الکترونیکی و جمینگ رخ میدهد یا هدایتکننده انسانی ناچار به تصمیمگیری غیرمنتظره میشود. شرکتهای فناوری سالها زمان و هزینههای هنگفتی را صرف بازسازی این لحظات میکنند، در حالی که میدان نبرد واقعی چنین دادههایی را با فراوانی بینظیری تولید میکند.
این اطلاعات متغیر، ارزشی بسیار فراتر از مصارف نظامی دارند. یک پهپاد تجاری ویژه حمل کالا یا پایش کشاورزی شاید هرگز با آتش توپخانه روبرو نشود، اما باید بتواند در محیطهای پویا و با اطلاعات ناقص تصمیمگیری کند. بدین ترتیب، نبرد نظامی به یک دارایی تجاری ارزشمند تبدیل شده است.
بسیاری از پهپادهایی که امروزه سرنوشت جنگها را تغییر میدهند، در ابتدا فناوریهایی کاملاً تجاری و غیرنظامی بودند. اما تجهیز آنها به الگوریتمهای هوش مصنوعی پیشرفته باعث شده تا این ماشینهای ارزانقیمت بتوانند به صورت خودکار یا گلهای در شرایط متغیر محیطی عمل کنند.
در حال حاضر، چرخه داده میان بخشهای تجاری و نظامی در حال بسته شدن است. فناوریهای تجاری که برای جنگ تغییر یافتهاند، دادههایی تولید میکنند که دوباره به صنایع غیرنظامی تزریق میشود. برای نمونه، پهپادهایی که در آسمان تحت اختلال الکترونیکی اوکراین آموزش دیدهاند، اکنون در بخش کشاورزی برای نقشهبرداری از زمینهایی استفاده میشوند که فاقد پوشش شبکههای ارتباطی معمول هستند.
با این حال، تجاریسازی دادههای جنگی چالشها و خطرات عمدهای به همراه دارد:
قوانین بینالمللی موجود، نحوه مدیریت جنگ توسط نیروهای نظامی را تعیین میکنند اما درباره زمانی که رکوردها و ویدیوهای نبرد از زمینه عملیاتی خود جدا شده، بستهبندی شده و به شرکتهای خصوصی فروخته میشوند، کاملاً ساکت هستند.
بزرگترین چالش در این میان، مسأله رضایت و اخلاق است. تصاویر، موقعیتها و اطلاعات ثبتشده از سربازان و غیرنظامیان درگیر در نبرد، بدون رضایت آنها به دادههای آموزشی برای محصولاتی تبدیل میشوند که سالها بعد در بازار آزاد به فروش خواهند رسید. خطاها و فرضیات اشتباه موجود در دادههای جنگی، همراه با مدل وارد زندگی روزمره غیرنظامیان میشود.
دادههای حاصل از مناطق جنگی نباید به عنوان کالای تجاری معمولی در نظر گرفته شوند. حاکمیتها و نهادهای بینالمللی باید همانند نظارت بر انتقال تسلیحات، کنترلهای سختی بر انتشار، ثبت منشأ و صدور مجوز برای دادههای عملیاتی اعمال کنند تا شفافیت کامل در مسیر تبدیل دادههای نبرد به محصولات تجاری برقرار شود.
این مطلب بر اساس خبر MIT Technology Review بازنویسی و ترجمه شده است.
دیدگاهها۰
برای ثبت نظر، پرسش یا رأی ابتدا وارد حساب کاربری شوید.