
در دهه ۱۹۹۰ میلادی، گروهی از زمینشیمیدانان با ورود به معدن «کید کریک» (Kidd Creek) در شمال اونتاریو—که بیش از سه کیلومتر در پوسته قدیمی قاره آمریکای شمالی نفوذ کرده است—موفق به کشف آبی شدند که بیش از یک میلیارد سال در اعماق زمین محبوس شده بود. بررسیها نشان داد این شورآب باستانی زیستگاه میکروبهایی است که از هیدروژن حاصل از واکنشهای شیمیایی میان آب و سنگ تغذیه میکنند. امروزه پژوهشگران با بررسی مجدد دادههای این معدن، در پی پاسخ به این پرسش هستند که آیا حجم هیدروژن موجود در اعماق زمین میتواند به منبعی پایدار برای سوخت بدون کربن تبدیل شود یا خیر.
اگرچه سوخت هیدروژنی پتانسیل بالایی به عنوان یک منبع انرژی چندمنظوره دارد، اما روشهای معمول تولید آن معمولاً مستلزم صرف انرژی فراوان و انتشار گسترده گازهای گلخانهای است. در این میان، دسترسی به ذخایر طبیعی موجود در زیر زمین—که اصطلاحاً هیدروژن زمینشناختی (Geologic Hydrogen) نامیده میشود—میتواند معادله انرژی جهان را به کلی تغییر دهد.
هیدروژن زمینشناختی زمانی شکل میگیرد که مولکولهای آب بر اثر واکنشهای شیمیایی با سنگهای غنی از آهن یا تجزیه رادیواکتیو عناصر در اعماق زمین شکافته شوند. این پدیده موجی از فعالیتهای اکتشافی را در سراسر جهان برانگیخته و شرکتهای استارتاپی متعددی نظیر شرکت استرالیایی HyTerra و شرکت Koloma (با حمایت بیل گیتس) را برای بررسی سنگهای اقیانوسی باستانی ترغیب کرده است.
ارزیابیهای سازمان زمینشناسی ایالات متحده (USGS) نشان میدهد که تریلیونها تن گاز هیدروژن در پوسته زمین تولید میشود. حتی اگر بخش کوچکی از این میزان قابل بازیابی باشد، میتواند نیاز جهانی به هیدروژن را برای قرنها تأمین کند. با این حال، تا کنون هیچ مخزن هیدروژنی که از نظر اقتصادی و تجاری کاملاً سودآور باشد گزارش نشده است و دادههای عمومی درباره کشفیات به دلیل رقابت شدید شرکتها و جذب سرمایه، محدود باقی مانده است.
پژوهشگران با بررسی دادههای جمعآوریشده از ۳۵ گمانه حفاری در معدن کید کریک طی بیش از یک دهه، دریافتند که هر گمانه به طور متوسط سالانه هشت کیلوگرم هیدروژن آزاد میکند. تعمیم این آمار به بیش از ۱۴ هزار گمانه موجود در این معدن نشان میدهد که سالانه حدود ۱۴۰ تن گاز هیدروژن بدون استفاده از تهویههای معدن خارج میشود.
نتایج این تحقیقات که در مجله علمی PNAS منتشر شده، نشان میدهد اگرچه این حجم از هیدروژن تغییر شگرفی در سطح جهانی ایجاد نمیکند، اما مهار آن میتواند بخش عمدهای از انرژی مورد نیاز برای عملیات خود معدن را تأمین کند و نمونهای ارزشمند از کاربرد محلی هیدروژن زمینشناختی باشد.
علاوه بر این، در سال ۲۰۲۴ پژوهشگران گزارش دادند که سالانه دستکم ۲۰۰ تن گاز هیدروژن از معدن کروم «بولقیزه» (Bulqizë) در آلبانی خارج میشود. به گفته دانشمندان، چالش اصلی دیگر اثبات وجود هیدروژن طبیعی نیست، بلکه اثبات امکان استخراج اقتصادی و پایدار آن در مقیاس صنعتی است.
دانشمندان و استارتاپها علاوه بر کشف ذخایر طبیعی، امکان تحریک فرایند تولید هیدروژن را از طریق تزریق آب، حرارت یا کاتالیزورها به سنگهای واکنشپذیر بررسی میکنند. نهادهای تحقیقاتی برجسته مانند آژانس پروژههای پژوهشی پیشرفته انرژی آمریکا (ARPA-E) سرمایهگذاری بر روی پروژههایی را آغاز کردهاند که هدف آنها سرعت بخشیدن به واکنشهای تولید هیدروژن تا ۱۰ هزار برابر نرخ طبیعی است؛ مقداری که به عقیده کارشناسان، تولید هیدروژن تحریکی را از نظر اقتصادی توجیهپذیر میسازد.
آزمایشهای اخیر در کوهستانهای عمان نشانههای امیدبخشی از این روش ارائه داده است؛ جایی که پژوهشگران با حفاری یک چاه به عمق یک کیلومتر و تزریق ۵۰ هزار متر مکعب آب به درون سنگها، پس از چند ماه با فوران گازی مواجه شدند که ۹۰ درصد آن را هیدروژن تشکیل میداد. با این حال، هنوز پرسشهای بنیادی مهمی باقی مانده است؛ از جمله اینکه آیا هیدروژن خروجی واقعاً حاصل فرایند تحریک مصنوعی بوده یا از پیش در اعماق زمین وجود داشته است.
این مطلب بر اساس خبر MIT Technology Review بازنویسی و ترجمه شده است.
دیدگاهها۰
برای ثبت نظر، پرسش یا رأی ابتدا وارد حساب کاربری شوید.